Μια πρόταση εθνικής εμβέλειας για τη θεσμοθέτηση και τη δημιουργία του πρώτου επίσημου «Αστροχωριού» στην Ελλάδα κατατέθηκε στην Περιφέρεια Πελοποννήσου και στον Δήμο Πύλου-Νέστορος. Το σχέδιο αφορά τους Κάτω Αμπελοκήπους και επιδιώκει να αναδείξει την περιοχή σε πρότυπο προορισμό αστροτουρισμού και προστασίας του νυχτερινού ουρανού.
Την πρωτοβουλία ανέλαβαν το Ινστιτούτο Πολιτισμού Μεσσηνίας, ο Αστρονομικός Όμιλος Καλαμάτας και το Κέντρο Μελέτης Λαογραφίας Καλλιθέας Μεσσηνίας. Κεντρικό πλεονέκτημα της περιοχής θεωρείται η εξαιρετική ποιότητα του σκοτεινού ουρανού, η οποία δημιουργεί τις προϋποθέσεις για οργανωμένες δράσεις αστροπαρατήρησης και ανάπτυξη ενός νέου θεματικού τουριστικού προϊόντος.
Η πρόταση βασίζεται σε ευρωπαϊκά παραδείγματα που έχουν αξιοποιήσει την προστασία του νυχτερινού τοπίου ως εργαλείο βιώσιμης ανάπτυξης. Μεταξύ αυτών βρίσκονται το Val d’Ega στην Ιταλία, το Alpine Astrovillage στην Ελβετία και το Barèges στη Γαλλία, καθώς και οι διεθνώς αναγνωρισμένες περιοχές σκοτεινού ουρανού Alqueva στην Πορτογαλία και Galloway Forest Park στη Σκωτία.
Το εγχείρημα αποτελεί συνέχεια της διετούς λειτουργίας του Πάρκου Αστροπαρατήρησης Μεσσηνίας. Στους Κάτω Αμπελοκήπους έχουν ήδη αναπτυχθεί δράσεις αστροπαρατήρησης, εκπαίδευσης και περιβαλλοντικής ευαισθητοποίησης, οι οποίες έχουν προσελκύσει σημαντικό αριθμό επισκεπτών.
Σύμφωνα με τη διεθνή χαρτογράφηση φωτορύπανσης Light Pollution Map, η περιοχή καταγράφει δείκτη Sky Quality Meter 21,79. Η συγκεκριμένη επίδοση την τοποθετεί ανάμεσα στις κορυφαίες περιοχές της Ελλάδας για οργανωμένες δραστηριότητες αστροτουρισμού.
Τη σταθερότητα της ποιότητας του ουρανού επιβεβαιώνουν και οι επιτόπιες μετρήσεις του προέδρου του Αστρονομικού Ομίλου Καλαμάτας, Άρη Μυλωνά. Όπως προκύπτει από τα στοιχεία, το Πάρκο Αστροπαρατήρησης Μεσσηνίας εμφανίζει μία από τις μικρότερες μεταβολές σκοτεινότητας σε σύγκριση με άλλους σημαντικούς προορισμούς αστροπαρατήρησης της χώρας.
Στον Πάρνωνα, στο Καταφύγιο Astro Field, ο δείκτης διαμορφώθηκε από 21,89 το 2015 σε 21,80 το 2025, με μεταβολή -0,09. Στο Πάρκο Αστροπαρατήρησης Μεσσηνίας η τιμή μετακινήθηκε από 21,81 σε 21,79, καταγράφοντας μεταβολή μόλις -0,02.
Στο International Dark Sky Park της Κεφαλονιάς ο δείκτης υποχώρησε από 21,84 σε 21,77, με μεταβολή -0,07, ενώ στο Αστεροσκοπείο Χελμού-Αρίσταρχος από 21,85 σε 21,75, με μεταβολή -0,10. Στο Αστεροσκοπείο Σκίνακα στην Κρήτη καταγράφηκε μεταβολή από 21,78 σε 21,72 και στο Αστεροσκοπείο Στεφανίου στην Κορινθία από 21,30 σε 21,22.
Το Πάρκο Αστροπαρατήρησης Μεσσηνίας βρίσκεται σε υψόμετρο 385 μέτρων. Η τοποθεσία προσφέρει ήπιες χειμερινές συνθήκες και περιορισμένη νέφωση σε σύγκριση με υψηλότερους ορεινούς όγκους, επιτρέποντας την ανάπτυξη δραστηριοτήτων σε όλη τη διάρκεια του έτους.
Στα πλεονεκτήματα προστίθενται η χαμηλή φωτορύπανση και η εύκολη πρόσβαση, καθώς η περιοχή απέχει μόλις μία ώρα από τον Διεθνή Αερολιμένα Καλαμάτας. Ο συνδυασμός αυτών των χαρακτηριστικών την καθιστά έναν από τους σημαντικότερους προορισμούς αστροπαρατήρησης στην Ελλάδα και τον κορυφαίο στην Πελοπόννησο.
Το στρατηγικό σχέδιο για το Αστροχωριό αναπτύσσεται σε πέντε βασικούς άξονες. Ο πρώτος αφορά τον περιορισμό της φωτορύπανσης μέσα από την αναβάθμιση του δημοτικού φωτισμού με σύγχρονα φωτιστικά σώματα, τα οποία θα κατευθύνουν το φως προς το έδαφος και θα ενισχύουν ταυτόχρονα την ασφάλεια των κατοίκων.
Ο δεύτερος άξονας προβλέπει τη διεκδίκηση διεθνών πιστοποιήσεων και την ένταξη της περιοχής σε δίκτυα προστασίας του σκοτεινού ουρανού, όπως το DarkSky International και το Starlight Foundation / UNESCO.
Η ανάπτυξη του αστροτουριστικού πόλου περιλαμβάνει ακόμη τη θεσμοθέτηση ετήσιου Φεστιβάλ Αστρονομίας, σε συνεργασία με επιστημονικούς και πολιτιστικούς φορείς. Στόχος είναι η ενίσχυση της επισκεψιμότητας και η καθιέρωση της περιοχής ως σταθερού προορισμού για φίλους της αστρονομίας.
Παράλληλα, προβλέπεται η αναβάθμιση του Πάρκου Αστροπαρατήρησης Μεσσηνίας, η δημιουργία επιλεγμένων σημείων παρατήρησης και η ανάπτυξη ενημερωτικής σήμανσης στην ευρύτερη περιοχή.
Ο πέμπτος άξονας επικεντρώνεται στην προστασία και την αποκατάσταση του φυσικού νυχτερινού τοπίου. Οι σχεδιαζόμενες δράσεις συνδέονται με τη διατήρηση της βιοποικιλότητας, την εξοικονόμηση ενέργειας και τη βελτίωση της ποιότητας ζωής των κατοίκων.
Το Αστροχωριό δεν σχεδιάζεται ως μια μεμονωμένη υποδομή. Η πρόταση το εντάσσει σε ένα ευρύτερο δίκτυο φυσικών και πολιτιστικών πόρων, ώστε να δημιουργηθεί ένας ενιαίος θεματικός προορισμός στη Νότια Μεσσηνία.
Στο δίκτυο περιλαμβάνονται τα μονοπάτια του Μηναγιώτικου και των Παλιών Νερόμυλων, το Πάρκο Ελληνικής Επανάστασης, το Φράγκικο Οχυρό Molines και το Διατηρητέο Σχολείο Κάτω Αμπελοκήπων – Αρχηγείο Εθνικής Αντίστασης Νότιας Μεσσηνίας.
Για το Διατηρητέο Σχολείο προτείνεται, μετά την αποκατάστασή του, η λειτουργία Παρατηρητηρίου Πολιτιστικών και Φυσικών Πόρων.
Στο σχέδιο εντάσσεται και το νέο Μουσείο Λαογραφίας Καλλιθέας, το οποίο βρίσκεται στον γειτονικό οικισμό. Η πρόταση προβλέπει τη μετατροπή του σε Κέντρο Ερμηνείας του Νυχτερινού Ουρανού, με στόχο την ανάδειξη της διαχρονικής σχέσης της ελληνικής λαϊκής παράδοσης με την αστρονομία.
Στον ίδιο χώρο σχεδιάζεται να φιλοξενούνται εκπαιδευτικά εργαστήρια και δράσεις αστροφωτογραφίας, ενισχύοντας τη σύνδεση του πολιτισμού με την επιστήμη και το φυσικό περιβάλλον.
Με κεντρικό σύνθημα «Σβήνουμε τα φώτα, για να μας δει όλος ο κόσμος», η πρωτοβουλία επιδιώκει να καταστήσει τη Νότια Μεσσηνία διεθνές πρότυπο αστροτουρισμού και προστασίας του σκοτεινού ουρανού.
Η δημιουργία του πρώτου Αστροχωριού στην Ελλάδα φιλοδοξεί να συνδέσει το φυσικό περιβάλλον, την επιστήμη, την εκπαίδευση και τον πολιτισμό σε ένα ενιαίο αναπτυξιακό μοντέλο. Στόχος είναι η ενίσχυση της τοπικής οικονομίας, η καλλιέργεια περιβαλλοντικής συνείδησης και η τοποθέτηση της Μεσσηνίας στον διεθνή χάρτη του αστροτουρισμού.
