Σε δημόσια διαβούλευση τίθεται από σήμερα, Πέμπτη 21 Μαΐου, ο νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης, ο οποίος φέρνει σημαντικές αλλαγές στη λειτουργία δήμων και περιφερειών, αλλά και στο εκλογικό σύστημα της Αυτοδιοίκησης.
Μία από τις βασικότερες αλλαγές είναι η κατάργηση του δεύτερου γύρου στις δημοτικές και περιφερειακές εκλογές. Από τις αυτοδιοικητικές εκλογές του 2028, οι ψηφοφόροι θα έχουν τη δυνατότητα να επιλέγουν και δεύτερο συνδυασμό, μέσω της λεγόμενης «Εναλλακτικής Ψήφου».
Συνολικά, ο νέος Κώδικας αποτελείται από 761 άρθρα και ενσωματώνει ή αλλάζει σχεδόν 2.000 διατάξεις που αφορούν τη λειτουργία των δήμων και των περιφερειών. Στόχος είναι να συγκεντρωθεί σε ένα ενιαίο νομοθετικό πλαίσιο το σύνολο των βασικών ρυθμίσεων για την Τοπική Αυτοδιοίκηση.
Στο νέο πλαίσιο περιλαμβάνονται ρυθμίσεις για τον τρόπο εκλογής των δημοτικών και περιφερειακών αρχών, την εισαγωγή ηλεκτρονικής ψηφοφορίας, τον διαχωρισμό αρμοδιοτήτων, την οικονομική διαχείριση, την εποπτεία και τον έλεγχο νομιμότητας των ΟΤΑ.
Από τις επόμενες αυτοδιοικητικές εκλογές, κάθε ψηφοδέλτιο θα περιλαμβάνει, κάτω από το έμβλημα του συνδυασμού, το όνομα του υποψήφιου δημάρχου ή περιφερειάρχη και τα ονόματα των υποψηφίων συμβούλων, ειδική ένδειξη «Εναλλακτική Ψήφος». Εκεί θα αναγράφονται τα ονόματα των υπόλοιπων συνδυασμών και, σε παρένθεση, το ονοματεπώνυμο του επικεφαλής τους.
Δήμαρχος ή περιφερειάρχης θα εκλέγεται ο επικεφαλής του συνδυασμού που θα συγκεντρώνει ποσοστό μεγαλύτερο του 42%. Αν κανένας συνδυασμός δεν υπερβεί το όριο αυτό, τότε το αρμόδιο δικαστήριο θα προχωρά σε δεύτερο στάδιο προσμέτρησης.
Στο δεύτερο στάδιο, στις ψήφους των δύο πρώτων συνδυασμών θα προστίθενται οι εναλλακτικές ψήφοι που τους αντιστοιχούν από τα ψηφοδέλτια των υπόλοιπων συνδυασμών, οι οποίοι δεν μετέχουν στη δεύτερη φάση. Επιτυχών θα ανακηρύσσεται ο συνδυασμός που θα συγκεντρώνει, μετά την προσμέτρηση αυτή, την απόλυτη ή σχετική πλειοψηφία.
Η θητεία κάθε δημοτικής και περιφερειακής αρχής θα είναι πενταετής, ενώ οι εκλογές θα διεξάγονται κάθε φορά την τελευταία Κυριακή του Νοεμβρίου.
Παράλληλα, εισάγεται η δυνατότητα προαιρετικής ηλεκτρονικής ψηφοφορίας σε ειδικά εκλογικά κέντρα, με παρουσία δικαστικού αντιπροσώπου. Θεσμοθετείται επίσης η διεξαγωγή συμβουλευτικού δημοτικού δημοψηφίσματος με ηλεκτρονική ψηφοφορία και θεσμικές εγγυήσεις για τη διαδικασία.
Ο νέος Κώδικας περιλαμβάνει ακόμη διατάξεις για την αναβάθμιση των συμβουλίων νέων, με συγκεκριμένους κανόνες για την εκλογή τους και ηλεκτρονική διαδικασία ψηφοφορίας.
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται και στην καταγραφή και συστηματοποίηση των αρμοδιοτήτων των δήμων και των περιφερειών. Η ρύθμιση αυτή εντάσσεται στο πλαίσιο της πολυεπίπεδης διακυβέρνησης και έχει στόχο τη σαφή κατανομή των αρμοδιοτήτων ανάμεσα στο κεντρικό κράτος, τους δήμους και τις περιφέρειες.
Με τον τρόπο αυτό επιδιώκεται να περιοριστούν οι επικαλύψεις, τα κενά και οι καθυστερήσεις, ενώ ενισχύεται η συνεργασία ανάμεσα στα διαφορετικά επίπεδα διοίκησης.
Ο Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης αποτελείται από έξι βιβλία. Το πρώτο περιλαμβάνει οργανωτικές διατάξεις για τη συγκρότηση της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, την κατηγοριοποίηση των δήμων, τον τρόπο εκλογής των δημοτικών και περιφερειακών αρχών και τον έλεγχο των προεκλογικών δαπανών.
Το δεύτερο βιβλίο περιγράφει το σύστημα διακυβέρνησης των δήμων, την ταξινόμηση των νομικών προσώπων της Αυτοδιοίκησης και την καταστατική θέση των αιρετών.
Το τρίτο βιβλίο αφορά τις αρμοδιότητες των δήμων και των περιφερειών, την καταγραφή τους και τον τρόπο άσκησής τους, με στόχο να μπορούν να εφαρμόζονται αποτελεσματικά από όλους τους ΟΤΑ, ανεξάρτητα από το μέγεθος ή τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά τους.
Στο τέταρτο βιβλίο περιλαμβάνεται η αναμόρφωση του πλαισίου οικονομικής διαχείρισης δήμων και περιφερειών, με στόχο τη διευκόλυνση της οικονομικής τους λειτουργίας.
Το πέμπτο βιβλίο ρυθμίζει τον έλεγχο νομιμότητας των πράξεων των ΟΤΑ, εισάγοντας αντικειμενικό σύστημα εποπτείας, σύμφωνα με τη συνταγματική πρόβλεψη ότι ο έλεγχος αφορά αποκλειστικά τη νομιμότητα και όχι τη σκοπιμότητα.
Το έκτο βιβλίο περιλαμβάνει γενικές διατάξεις για τη λειτουργία της Αυτοδιοίκησης, με σημαντικότερη την ενσωμάτωση στο ελληνικό δίκαιο του πρόσθετου πρωτοκόλλου του Ευρωπαϊκού Χάρτη Τοπικής Αυτονομίας.
Ο Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης είναι αναρτημένος για σχόλια και παρατηρήσεις στον διαδικτυακό τόπο της Ανοιχτής Διακυβέρνησης έως τις 4 Ιουνίου 2026. Το σχέδιο νόμου αναμένεται να κατατεθεί προς ψήφιση στη Βουλή εντός του Ιουνίου.
